이 부분에서 루터는 자신의 논증의 첫 번째 부분을 마무리하고, 두 번째 부분, 즉 자유의지를 부정하는 자신의 성경적 근거들을 제시하는 단계로 넘어갑니다. 그는 에라스무스가 자유의지에 반대하는 수많은 성경 구절들을 단 두 개(출애굽기 9장과 말라기 1장)로 축소시키려 한다고 비판하며, 이는 상대의 힘을 얕보는 수사학적 기만이라고 지적합니다. 루터는 에라스무스가 이 명백한 구절들을 ‘비유’(tropus)라는 새로운 해석학적 장치를 동원해 무력화하려 한다고 비판합니다. 루터는 이러한 자의적인 비유 해석이 성경의 명료성을 훼손하고, 결국 모든 이단에게 성경을 왜곡할 빌미를 제공하는 위험한 방법이라고 강력하게 경고합니다. 그는 비유적 해석은 오직 본문 자체가 강요할 때에만 제한적으로 허용되어야 하며, 그렇지 않을 경우 말씀의 단순하고 문자적인 의미를 따라야 한다고 주장합니다.
WA 18, 699페이지 번역
1. 라틴어 본문 (Latin Text with Line Numbers)
[1] negatum est ab ipsa et ab omnibus. Sequelae illae rationis vexant Diatriben [2] per omnia dicta scripturae, quod ridiculum et frigidum videatur invadere [3] et exigere tam vehementibus verbis, ubi non adest, qui praestare queat, [4] cum Apostolus id agat, scilicet per minas illas perducere impios et superbos [5] ad cognitionem sui et impotentiae suae, ut humiliatos cognitione peccati [6] paret ad gratiam.
[7] Et quid opus est omnia singulatim recensere, quae ex Paulo adducuntur? [8] cum nihil nisi imperativa vel coniunctiva verba colligat, vel talia, [9] quibus Paulus Christianos exhortatur ad fructus fidei. Diatribe vero suis [10] sequelis adiectis virtutem liberi arbitrii talem tantamque concipit, quae sine [11] gratia omnia possit, quae Paulus exhortator praescribit. Christiani vero non [12] libero arbitrio, sed spiritu Dei aguntur, Roma. 8. Agi vero non est agere, [13] sed rapi, quemadmodum serra aut securis a fabro agitur. Et hic ne quis [14] dubitet, Lutherum tam absurda dicere, verba eius recitat Diatribe, quae [15] sane agnosco. Fateor enim articulum illum Viglephi (omnia necessitate fieri) [16] esse falso damnatum Constantiensi Conciliabulo seu coniuratione potius et [17] seditione. Quin ipsa ipsa Diatribe eundem mecum defendit, dum asserit [18] liberum arbitrium suis viribus nihil boni velle posse necessarioque servire [19] peccato, licet inter probandum omnino contrarium statuat. Haec satis sint [20] adversus priorem partem Diatribes, qua liberum arbitrium statuere conata [21] est. Posteriorem nunc videamus, qua confutantur nostra, id est ea, quibus [22] liberum arbitrium tollitur. Hic videbis, quid fumus hominis possit contra [23] fulgura et tonitrua Dei.
[24] ¹ Primum, cum innumerabiles locos scripturae citarit pro libero arbitrio [25] tanquam formidabilem nimis exercitum (ut animosos redderet confessores et [26] martyres et omnes sanctos et sanctas liberi arbitrii, pavidos vero et trepidos [27] omnes illos abnegatores et peccatores in liberum arbitrium), contemptibilem [28] fingit turbam contra liberum arbitrium, atque adeo duos tantum locos prae [29] caeteris evidentiores facit in hac parte stare, nimirum ad caedem solum
2. 한국어 번역 (Korean Translation with Line Numbers)
[1] 그녀 자신과 모든 이에 의해 부정되었다. 이성의 저 추론들은 성경의 모든 말씀을 통해 [2] 『자유의지론』을 괴롭히니, 즉 이행할 수 있는 자가 없는 곳에서 그토록 [3] 격렬한 말로 공격하고 요구하는 것이 우스꽝스럽고 냉랭하게 보인다는 것이다. [4] 그러나 사도의 의도는 바로 이것이다. 즉, 저 위협들을 통해 불경하고 교만한 자들을 [5] 자신과 자신의 무능에 대한 인식으로 이끌어, 죄의 인식으로 겸손해진 그들을 [6] 은혜로 예비시키는 것이다.
[7] 그리고 바울에게서 인용된 모든 것을 하나하나 열거할 필요가 무엇인가? [8] 그는 명령법이나 접속법 동사, 혹은 바울이 기독교인들에게 [9] 믿음의 열매를 맺도록 권고하는 그런 말들 외에는 아무것도 수집하지 않기 때문이다. 그러나 『자유의지론』은 자신의 [10] 추론들을 덧붙여, 은혜 없이도 권고자 바울이 규정하는 모든 것을 [11] 할 수 있는, 그러하고 그토록 큰 자유의지의 능력을 상상한다. 그러나 기독교인들은 [12] 자유의지로가 아니라, 하나님의 영으로 인도받는다(롬 8). 인도받는 것은 행하는 것이 아니라, [13] 마치 톱이나 도끼가 목수에 의해 움직여지듯이, 이끌리는 것이다. 그리고 여기서 누가 [14] 루터가 그토록 부조리한 말을 한다고 의심하지 않도록, 『자유의지론』은 그의 말을 인용하는데, [15] 나는 그것을 분명히 인정한다. 나는 위클리프의 저 조항(“모든 것은 필연으로 일어난다”)이 [16] 콘스탄츠 공의회, 아니 오히려 음모와 [17] 선동 집회에서 거짓되게 정죄되었다고 고백하기 때문이다. 실로 『자유의지론』 자신도, [18] 자유의지는 자신의 힘으로는 아무 선도 원할 수 없고 필연적으로 죄에 복종한다고 주장함으로써, [19] 나와 함께 동일한 것을 옹호한다. 비록 증명하는 과정에서는 완전히 그 반대를 세우지만 말이다. 이것으로, 자유의지를 세우려 시도했던 [20] 『자유의지론』의 첫 번째 부분에 대한 반박으로는 충분하다. [21] 이제 우리의 주장, 즉 자유의지를 제거하는 근거들을 [22] 그가 논파하는 두 번째 부분을 살펴보자. 여기서 당신은 인간의 연기가 하나님의 [23] 번개와 천둥에 맞서 무엇을 할 수 있는지 보게 될 것이다.
[24] ¹ 첫째로, 그는 자유의지를 위해 수많은 성경 구절들을 마치 너무나도 [25] 무시무시한 군대처럼 인용하여 (자유의지의 고백자들과 [26] 순교자들, 그리고 모든 남녀 성인들을 용감하게 만들고, 자유의지에 대한 [27] 모든 부정자들과 죄인들을 두렵고 떨게 만들기 위해), [28] 자유의지에 반대하는 무리는 보잘것없는 것으로 꾸며낸다. 그리하여 그는 이 부분에서 다른 것들보다 [29] 더 명백한 단 두 개의 구절만이 버티고 있다고 하니, 참으로 살육만을 위해
3. 학술 장치 번역 (Translation of the Apparatus)
- [WA 행 12] 성경 인용 출처: Rom. 8, 14
- [WA 행 13-14] 에라스무스 『자유의지론』 인용문:
Diatribe.-> [에라스무스가 『자유의지론』에서 한 말을 루터가 인용함].
- [WA 행 15] 편집자 주석 및 루터 저작 인용:
Assertio omnium articulorum, 1520, art. 36. Unsre Ausg. Bd. 7 S. 146 Z. 3–8.-> [『모든 조항에 대한 논증』, 1520, 36조. 본 전집 7권 146쪽 3-8행].
- [WA 행 24] 편집자 주석:
1) Zweiter Teil der Schrift.-> [1] [이 저작의 두 번째 부분].
- [WA 행 27-700, 3] 에라스무스 『자유의지론』 인용문:
Diatribe: Nunc tempus est, ut ex adverso recenseamus aliquot scripturarum testimonia, quae videntur prorsus tollere liberum arbitrium. Ea sane nonnulla sunt obvia nobis in sacris voluminibus, sed in his duo praecipua sunt ac caeteris evidentiora, quorum utrumque sic tractat Paulus Apostolus, ut prima specie nihil omnino tribuere videatur vel operibus nostris vel liberi arbitrii viribus.-> [『자유의지론』: 이제 반대로, 자유의지를 완전히 제거하는 것처럼 보이는 몇몇 성경 증거들을 검토할 때이다. 실로 성경에는 그러한 것들이 몇몇 눈에 띄지만, 그중에서도 두 가지가 주된 것이고 다른 것들보다 더 명백하다. 사도 바울은 이 두 가지를 모두, 언뜻 보기에는 우리의 행위나 자유의지의 힘에 전혀 아무것도 돌리지 않는 것처럼 보이도록 다룬다.]
WA 18, 700페이지 번역
1. 라틴어 본문 (Latin Text with Line Numbers)
[1] parata eamque non magni negocii, quorum alter est Exodi 9: Induravit [2] Dominus cor Pharaonis, Alter Malachie 1: Iacob dilexi, Esau autem odio [3] habui; utrunque vero Paulus ad Romanus latius explicans, mirum quam [4] odiosam et inutilem disputationem, iudice Diatribe, susceperit. Nisi vero [5] spiritus sanctus rhetoricae aliquantulum gnarus esset, periculum erat, ne [6] tanta simulati contemptus arte fractus prorsus de caussa desperaret et [7] palmam libero arbitrio concederet ante tubam. Sed ego inferius succenturiatus [8] illis duobus locis ostendam et nostras copias, quamquam ubi talis [9] est pugnae fortuna, ut unus fuget decem milia, nullis opus est copiis. Si [10] enim unus locus vicerit liberum arbitrium, nihil profuerint ei innumerabiles [11] suae copiae.
[12] Hic igitur Diatribe invenit novam artem eludendi manifestissimos locos, [13] nempe quod tropum velit inesse verbis simplicissimis et clarissimis, ut [14] quemadmodum superius pro libero arbitrio agens omnia verba imperativa et [15] coniunctiva legis per sequelas adiectas et similitudines affictas elusit, ita [16] nunc contra nos actura, omnia verba promissionis et affirmationis divinae [17] per tropum repertum torquet, quorsum visum est, ut utrobique sit incomprehensibilis [18] Protheus. Quin id ipsum magno supercilio exigit sibi a nobis [19] permitti, ut qui et ipsi soleamus, ubi urgemur, tropis repertis elabi, ut ibi: [20] extende manum tuam ad quod volueris, id est: gratia extendet manum tuam, [21] ad quod ipsa velit; Facite vobis cor novum, id est: gratia faciet vobis cor [22] novum, et similia. Indignum igitur videtur, si Luthero liceat tam violentam [23] tortamque interpretationem afferre et non multo magis liceat probatissimorum [24] doctorum interpretationes sequi. Vides itaque hic, non de textu ipso, nec [25] iam de sequelis et similitudinibus, sed de tropis et interpretationibus pugnari. [26] Quando ergo erit, ut simplicem purumque aliquem sine tropis et sequelis [27] textum pro libero arbitrio et contra liberum arbitrium habeamus? An tales [28] textus nusquam habet scriptura? perpetuoque dubia erit caussa liberi arbitrii, [29] ut quae nullo certo textu firmatur, sed solis sequelis et tropis per homines [30] mutuo dissentientes inductis agitatur sicut ventis arundo?
[31] Sic potius sentiamus, neque sequelam neque tropum in ullo loco scripturae [32] esse admittendum, nisi id cogat circumstantia verborum evidens et [33] absurditas rei manifestae in aliquem fidei articulum peccans; sed ubique inhaerendum [34] est simplici puraeque et naturali significationi verborum, quam [35] grammatica et usus loquendi habet, quem Deus creavit in hominibus. Quod [36] si cuivis liceat, pro sua libidine sequelas et tropos in scripturis fingere, quid
2. 한국어 번역 (Korean Translation with Line Numbers)
[1] 준비된 별것 아닌 부대처럼 말이다. 그중 하나는 출애굽기 9장: “주께서 파라오의 마음을 완악하게 하셨다”이고, [2] 다른 하나는 말라기 1장: “야곱은 내가 사랑하였고 에서는 미워하였다”이다. [3] 『자유의지론』의 판단에 따르면, 바울이 로마서에서 이 두 구절을 더 자세히 설명하면서, 참으로 놀랍도록 [4] 혐오스럽고 무익한 논쟁을 벌였다고 한다. 만일 성령께서 수사학에 [5] 조금이라도 익숙하지 않으셨다면, 그토록 가장된 멸시의 기술에 [6] 꺾여, 대의에 대해 완전히 절망하고 나팔 소리도 울리기 전에 자유의지에 [7] 승리의 월계관을 넘겨줄 위험이 있었을 것이다. 그러나 나는 아래에서 저 두 구절에 [8] 증원군을 보내 우리의 군대를 보여줄 것이다. 비록 한 명이 만 명을 쫓는 [9] 그런 전투의 운명에서는 군대가 필요 없지만 말이다. [10] 만일 한 구절이 자유의지를 이긴다면, 그의 수많은 [11] 군대는 아무 소용이 없을 것이기 때문이다.
[12] 그러므로 여기서 『자유의지론』은 가장 명백한 구절들을 회피하는 새로운 기술을 발견한다. [13] 즉, 가장 단순하고 명료한 말씀에 비유(
tropum)가 있다고 주장하는 것이다. [14] 그리하여 위에서 자유의지를 옹호할 때 율법의 모든 명령법과 [15] 접속법 동사들을 덧붙여진 추론과 꾸며낸 비유로 회피했던 것처럼, [16] 이제 우리를 반대하여 행동할 때는, 모든 신적인 약속과 긍정의 말씀들을 [17] 찾아낸 비유로써 자기 마음대로 왜곡하여, 양쪽 모두에서 이해할 수 없는 [18] 프로테우스가 된다. 실로 그는 이것을 큰 오만함으로 우리에게 [19] 허락해 달라고 요구한다. 우리 자신도 압박받을 때면 찾아낸 비유로 빠져나가곤 한다는 것이다. 예컨대, [20] “네가 원하는 곳으로 네 손을 뻗으라”는 것은, “은혜가 자신이 원하는 곳으로 네 손을 뻗게 할 것이다”라는 뜻이며, [21] “너희는 새 마음을 만들라”는 것은, “은혜가 너희에게 새 마음을 만들어 줄 것이다”라는 등과 [22] 같다는 것이다. 그러므로 만일 루터에게 그토록 폭력적이고 [23] 왜곡된 해석을 제시하는 것이 허용된다면, 가장 인정받은 [24] 박사들의 해석을 따르는 것이 훨씬 더 허용되지 않겠느냐는 것은 부당하게 보인다는 것이다. 이처럼 당신은 여기서, 본문 자체나 [25] 이제 추론과 비유에 대해서가 아니라, 비유와 해석들에 대해 싸움이 벌어지고 있음을 본다. [26] 그렇다면 언제쯤 우리는 비유와 추론 없이, 자유의지를 옹호하거나 [27] 반대하는 단순하고 순수한 본문을 갖게 될 것인가? 아니면 성경에는 그런 [28] 본문이 전혀 없는가? 그리하여 자유의지의 문제는 영원히 의심스러울 것인가? [29] 그것은 어떤 확실한 본문으로도 확증되지 않고, 오직 서로 의견이 다른 인간들에 의해 [30] 도입된 추론과 비유만으로 바람에 흔들리는 갈대처럼 요동칠 뿐인가?[31] 우리는 오히려 이렇게 생각해야 한다. 성경의 어떤 구절에서도 추론이나 비유는 [32] 허용되어서는 안 된다. 다만 말씀의 명백한 정황과 [33] 어떤 신앙 조항을 거스르는 명백한 문제의 부조리가 그것을 강요할 때는 예외다. 오히려 모든 곳에서, [34] 문법과, 하나님께서 인간들 안에 창조하신 [35] 언어 사용법이 갖는, 단순하고 순수하며 자연스러운 의미에 집착해야 한다. [36] 만일 누구에게나 자신의 욕망대로 성경에서 추론과 비유를 꾸며내는 것이 허용된다면,
3. 학술 장치 번역 (Translation of the Apparatus)
- [WA 행 1] 성경 인용 출처: 2. Mose 9, 12
- [WA 행 2] 성경 인용 출처: Mal. 1, 2 f.
- [WA 행 3] 성경 인용 출처: Röm. 9, 13 ff.
- [WA 행 9] 성경 인용 출처: 1. Sam. 18, 7
- [WA 행 20] 성경 인용 출처: Sir. 15, 17
- [WA 행 21] 성경 인용 출처: Ezech. 18, 31
- [WA 행 20-22] 편집자 주석:
Luther nimmt diese spätere Stelle vorauf. Die beiden hier Luther schuld gegebenen Verkehrungen der Hl. Schrift hat Erasmus hernach in Hyp. I richtig als Antworten Karlstadts gegen Eck in der Leipziger Disputation angeführt; vgl. oben S. 621.-> [루터는 이 뒷부분의 구절을 앞으로 가져온다. 여기서 루터의 탓으로 돌려진 두 가지 성경 왜곡은, 에라스무스가 나중에 『히페라스피스테스』 1권에서 라이프치히 논쟁 당시 에크에 대한 카를슈타트의 답변들로 올바르게 제시했다. 위 621쪽 참조.]