이 부분에서 루터는 에라스무스가 제시한 딜레마, 즉 양측 모두 성경에 근거를 두기에 누구의 해석이 옳은지 어떻게 알 수 있느냐는 질문에 답합니다. 루터는 개인의 내적 확신을 주는 ‘영의 내적 판단’과, 성경 자체의 명료함을 통해 공적으로 논증하고 반박하는 ‘영의 외적 판단’을 구분합니다. 그는 성경이 구원에 관한 한 명료하며, 이 명료함 자체가 모든 논쟁의 최종 심판관이라고 주장하며 에라스무스의 회의주의를 반박합니다.
WA 18, 652페이지 번역
1. 라틴어 본문 (Latin Text with Line Numbers)
[1] Ecclesiam Dei eos voco et sentio, canone charitatis, non canone fidei. Hoc [2] est, Charitas, quae omnia optima de quovis cogitat, nec est suspicax, [3] omniaque credit ac praesumit de proximis bona, sanctum vocat quemlibet [4] baptisatum, nec periculum est, si erret, quia charitatis est falli, cum sit [5] exposita omnibus omnium usibus et abusibus, ministra generalis bonorum, [6] malorum, fidelium, infidelium, veracium, fallacium. Fides vero nullum vocat [7] sanctum nisi divino iudicio declaratum, Quia fidei est, non falli. Ideo cum [8] omnes debeamus haberi invicem sancti iure charitatis, nullus tamen debet [9] sanctus decerni iure fidei, tanquam articulus sit fidei, illum vel illum esse [10] sanctum, quo modo suos, quos nescit, sanctos canonisat adversarius ille Dei [11] Papa in locum Dei se constituens. Hoc solum dico de illis tuis vel nostris [12] potius sanctis, quod cum ipsi varient inter sese, illi potius sequendi fuerant, [13] qui optima, id est contra liberum arbitrium pro gratia loquuti sunt, relictis [14] illis, qui pro infirmitate carnis carnem potius quam spiritum testificati sunt. [15] Ita et illi, qui sibi ipsis non constant, ea parte fuerant eligendi et [16] apprehendendi, ubi ex spiritu loquuntur, relinquendi vero, ubi carnem [17] saperent. Hoc erat Christiani lectoris et animalis mundi habentis difissas [18] ungulas et ruminantis. Nunc vero posthabito iudicio omnia confusa voramus, [19] aut quod iniquius est, perverso iudicio meliora respuimus, deteriora [20] probamus in unis eisdemque authoribus, tum illis ipsis deterioribus titulum et [21] authoritatem sanctimoniae eorum aptamus, quam tamen illi, ob optima et [22] ob solum spiritum, non ob liberum arbitrium vel carnem meruerunt.
[23] Quid igitur faciemus? abscondita est Ecclesia, latent sancti. Quid? [24] cui credemus? seu ut tu argutissime disputas: Quis nos certos facit? Unde [25] explorabimus spiritum? Si eruditionem spectes, utrinque sunt Rabini, Sin [26] vitam, utrinque peccatores, Sin scripturam, utrique amplectuntur. Neque [27] adeo de scriptura, quae necdum sit lucida satis, sed de sensu scripturae [28] disputatur, utrinque vero homines, quorum ut neque multitudo, neque [29] eruditio, neque dignitas quicquam facit ad causam, ita multo minus paucitas, [30] inscitia et humilitas. Relinquitur igitur res in dubio et manet sub iudice [31] lis, ut prudenter facturi videamur, si in Scepticorum sententiam concedamus. [32] Nisi quod tu omnium optime facis, qui sic te dubitare dicis, ut veritatem [33] quaerere te et discere testeris, interim in eam partem inclinans, quae liberum [34] arbitrium asserit, donec veritas elucescat. Hic respondeo: neque nihil, [35] neque omnia dicis. Non enim eruditionis, vitae, ingenii, multitudinis, dignitatis,
2. 한국어 번역 (Korean Translation with Line Numbers)
[1] 저는 그들을 믿음의 규범(
canone fidei)이 아니라 사랑의 규범(canone charitatis)에 따라 하나님의 교회라 부르고 생각합니다. 즉, [2] 사랑(Charitas)은 누구에 대해서든 모든 것을 최선으로 생각하고 의심하지 않으며, [3] 이웃에 대한 모든 선한 것을 믿고 가정하여, 세례받은 [4] 사람은 누구든 성인이라 부릅니다. 설령 사랑이 틀리더라도 위험하지 않으니, 속는 것이 사랑의 속성이기 때문입니다. 사랑은 [5] 모든 사람의 모든 사용과 오용에 열려 있으며, 선한 자와 [6] 악한 자, 신자와 불신자, 진실한 자와 거짓된 자 모두에게 보편적인 봉사자이기 때문입니다. 그러나 믿음(Fides)은 하나님의 심판으로 선언된 자 외에는 [7] 아무도 성인이라 부르지 않으니, 속지 않는 것이 믿음의 속성이기 때문입니다. 그러므로 우리가 사랑의 법에 따라 [8] 서로를 성인으로 여겨야 하지만, 누구도 믿음의 법에 따라 [9] 성인으로 규정되어서는 안 됩니다. 마치 이 사람 혹은 저 사람이 성인이라는 것이 [10] 믿음의 조항이기라도 한 것처럼 말입니다. 바로 이런 방식으로 저 하나님의 대적인 [11] 교황은 자신을 하나님의 자리에 세우고, 자신이 알지도 못하는 자들을 성인으로 시성합니다. 저는 당신의, 아니 오히려 우리의 [12] 저 성인들에 대해 단지 이렇게만 말하겠습니다. 그들 자신도 서로 의견이 다르므로, 마땅히 자유의지에 반대하고 은혜를 옹호하여 [13] 최선의 것을 말한 이들을 따라야 하며, 육의 연약함으로 인해 영보다는 육을 [14] 증언한 이들은 버려야 합니다. [15] 마찬가지로, 스스로 일관성이 없는 이들에 대해서도, 그들이 영(spiritu)으로부터 말하는 [16] 부분은 선택하고 붙잡아야 하며, 육(carnem)의 [17] 냄새를 풍기는 부분은 버려야 합니다. 이것이 바로 그리스도인 독자의 자세이자, 굽이 갈라지고 [18] 되새김질하는 정결한 짐승의 자세입니다. 그러나 지금 우리는 판단을 뒤로한 채 모든 것을 혼란스럽게 삼키거나, [19] 더 부당하게는, 비뚤어진 판단으로 더 나은 것은 거부하고 같은 저자 안에서 [20] 더 못한 것을 인정하며, 바로 그 더 못한 것들에 그들의 거룩함이라는 [21] 칭호와 권위를 부여합니다. 그러나 그들은 그 칭호와 권위를 자유의지나 육 때문이 아니라, [22] 최선의 것들과 오직 영 때문에 얻은 것인데도 말입니다.[23] 그렇다면 우리는 어찌해야 합니까? 교회는 숨겨져 있고, 성인들은 감추어져 있습니다. 그러면 어찌합니까? [24] 우리는 누구를 믿어야 합니까? 혹은 당신이 매우 날카롭게 논하듯이, 누가 우리를 확신시켜 줍니까? 어디서 [25] 우리가 영을 시험하겠습니까? 학식을 본다면, 양측 모두에 랍비들이 있고, [26] 삶을 본다면 양측 모두 죄인들이며, 성경을 본다면 양측 모두 성경을 받아들입니다. [27] 논쟁은 아직 충분히 명료하지 않은 성경 자체에 대한 것이 아니라, 성경의 의미(
sensu scripturae)에 [28] 대한 것입니다. 양측 모두 인간들이며, 그들의 다수성도, [29] 학식도, 지위도 이 문제에 아무런 영향을 주지 못하듯이, 그들의 소수성, [30] 무지, 비천함은 더욱 그러합니다. 그러므로 문제는 미결 상태로 남아있고 소송은 [31] 심판 아래 놓여 있으니, 만일 우리가 회의주의자들의 견해를 따른다면, [32] 현명하게 행동하는 것처럼 보일 것입니다. 다만 당신은 모든 면에서 최선을 다하여, 진리가 드러날 때까지 [33] 진리를 찾고 배우기를 원한다고 증언하면서, 그동안 자유의지를 [34] 주장하는 편으로 기운다고 말합니다. 여기에 저는 답합니다. 당신은 아무것도 말하지 않으면서도, [35] 모든 것을 말하고 있습니다. 왜냐하면 우리는 학식, 삶, 천재성, 다수성, 지위의
3. 학술 장치 번역 (Translation of the Apparatus)
- [WA 행 2] 성경 인용 출처: 1. Kor. 13, 7
- [WA 행 3] 성경 인용 출처: Röm. 1, 7 u. ö.
- [WA 행 11] 성경 인용 출처: 2. Thess. 2, 4
- [WA 행 17] 성경 인용 출처: 3. Mose 11, 3
- [WA 행 24-34] 에라스무스 『자유의지론』 인용문:
Diatribe.-> [에라스무스가 『자유의지론』에서 한 말을 루터가 인용함].
WA 18, 653페이지 번역
1. 라틴어 본문 (Latin Text with Line Numbers)
[1] inscitiae, ruditatis, paucitatis humilitatisve argumentis spiritus explorabimus. [2] Neque illos probo, qui refugium suum ponunt in iactantia spiritus. [3] Nam satis acre mihi bellum isto anno fuit et adhuc est cum istis Phanaticis, [4] qui scripturas suo spiritui subiiciunt interpretandas¹, quo nomine et Papam [5] hactenus insectatus sum, in cuius regno hac voce nihil vulgatius aut receptius [6] est, Scripturas esse obscuras et ambiguas, oportere spiritum interpretem ex [7] sede Apostolica Romae petere, cum nihil perniciosius dici possit, quod hinc [8] homines impii sese supra Scripturas extulerint et ex ipsa fecerint, quicquid [9] collibitum fuit, donec prorsus scripturis conculcatis nihil nisi hominum [10] furiosorum somnia et crederemus et doceremus. Breviter non est humanum [11] inventum illa vox, sed incredibili malicia ipsiusmet principis omnium [12] daemonum in orbem missum virus.
[13] Nos sic dicimus: duplici iudicio spiritus esse explorandos seu probandos. [14] Uno interiori, quod per spiritum sanctum vel donum Dei singulare, [15] quilibet pro se suaque solius salute illustratus certissime iudicat et discernit [16] omnium dogmata et sensus, de quo dicitur 1. Corinth. 2: Spiritualis omnia [17] iudicat et a nemine iudicatur. Haec ad fidem pertinet et necessaria est [18] cuilibet etiam privato Christiano. Hanc superius appellavimus interiorem [19] claritatem scripturae sanctae.² Hoc forte voluerunt, qui tibi responderunt, [20] Omnia esse iudicio spiritus decernenda. Sed hoc iudicium nulli alteri [21] prodest, nec de hoc quaeritur in hac causa. Nec ullus, credo, de illo dubitat, [22] quin sic se habeat. Ideo alterum est iudicium externum, quo non modo [23] pro nobis ipsis, sed et pro aliis et propter aliorum salutem, certissime [24] iudicamus spiritus et dogmata omnium. Hoc iudicium est publici ministerii [25] in verbo et officii externi et maxime pertinet ad duces et praecones verbi; [26] Quo utimur, dum infirmos in fide roboramus et adversarios confutamus. [27] Hoc supra vocavimus externam scripturae sanctae claritatem.² Sic dicimus: [28] Scriptura iudice omnes spiritus in facie Ecclesiae esse probandos. Nam id [29] oportet apud Christianos esse imprimis ratum atque firmissimum, Scripturas [30] sanctas esse lucem spiritualem, ipso sole longe clariorem, praesertim in iis [31] quae pertinent ad salutem vel necessitatem. Verum quia in contrarium [32] persuasi sumus iamdudum pestilenti illo Sophistarum verbo, Scripturas esse [33] obscuras et ambiguas, cogimur primum probare illud ipsum primum principium [34] nostrum, quo omnia alia probanda sunt, quod apud philosophos [35] absurdum et impossibile factu videretur.
2. 한국어 번역 (Korean Translation with Line Numbers)
[1] 무지, 미숙함, 소수성, 혹은 비천함의 논증으로 영을 시험하지는 않을 것이기 때문입니다. [2] 또한 저는 영의 자랑(
iactantia spiritus)에 자신의 피난처를 두는 자들을 인정하지 않습니다. [3] 저는 금년에 저 광신자들(Phanaticis)과 충분히 격렬한 전쟁을 치렀고, 지금도 치르고 있습니다. [4] 그들은 성경을 자신들의 영에 종속시켜 해석합니다.¹ 바로 이 이름으로 저는 지금까지 교황을 [5] 공격해왔습니다. 그의 왕국에서는 “성경은 어둡고 모호하며, [6] 해석하는 영(spiritum interpretem)은 로마의 사도좌에서 구해야 한다”는 말보다 더 흔하고 [7] 널리 받아들여지는 말은 없으니 말입니다. 이보다 더 해로운 말은 있을 수 없습니다. 이로 인해 [8] 불경한 자들이 자신들을 성경 위에 높이고, 성경 자체로부터 자기들이 [9] 원하는 것은 무엇이든 만들어냈기 때문입니다. 마침내 성경이 완전히 짓밟히고, 우리가 믿고 가르치는 것은 [10] 광적인 자들의 꿈 외에는 아무것도 아니게 되었습니다. 간단히 말해, 그 말은 인간의 [11] 고안품이 아니라, 모든 악마들의 우두머리 바로 그 자신의 믿을 수 없는 악의로 [12] 세상에 퍼뜨려진 독입니다.[13] 우리는 이렇게 말합니다. 영들은 두 가지 판단(
duplici iudicio)으로 시험되고 증명되어야 합니다. [14] 하나는 내적 판단(interiori)으로서, 성령 혹은 하나님의 특별한 선물을 통해 [15] 각 사람이 자신과 자신의 구원만을 위해 조명받아, 모든 이의 교리와 의미를 [16] 가장 확실하게 판단하고 분별하는 것입니다. 이에 대해 고린도전서 2장에서는 “신령한 자는 모든 것을 [17] 판단하나 자기는 아무에게도 판단을 받지 아니하느니라”고 말합니다. 이것은 믿음에 속하며, [18] 모든 평신도 그리스도인에게도 필요합니다. 우리는 이것을 앞에서 ‘성경의 내적 명료성’(interiorem claritatem scripturae sanctae)이라고 불렀습니다.² 아마도 당신에게 [19] “모든 것은 영의 판단으로 결정되어야 한다”고 답했던 이들은 이것을 의도했을 것입니다. [20] 그러나 이 판단은 다른 누구에게도 [21] 유익을 주지 않으며, 이 논쟁에서 문제 되는 것도 이것이 아닙니다. 저는 누구도 이것이 그렇다는 사실을 의심하지 않는다고 믿습니다. [22] 그러므로 다른 하나는 외적 판단(iudicium externum)으로서, 이것으로 우리는 우리 자신을 위해서뿐만 아니라, [23] 다른 이들을 위해서, 그리고 다른 이들의 구원을 위해서, 모든 이의 영들과 교리들을 [24] 가장 확실하게 판단합니다. 이 판단은 말씀 안에서의 공적 사역과 [25] 외적 직분에 속하며, 특히 말씀의 지도자들과 선포자들에게 속합니다. [26] 우리는 믿음이 약한 자들을 강하게 하고 반대자들을 논박할 때 이것을 사용합니다. [27] 우리는 이것을 앞에서 ‘성경의 외적 명료성’(externam scripturae sanctae claritatem)이라고 불렀습니다.² 그러므로 우리는 이렇게 말합니다. [28] 성경을 심판관으로 하여, 모든 영들은 교회 앞에서 시험받아야 합니다. 왜냐하면 [29] 기독교인들 사이에서는 무엇보다도 이것이 확고하고 가장 확실하게 세워져야 하기 때문입니다. 즉, [30] 성경은 영적인 빛이며, 태양 그 자체보다 훨씬 더 밝다는 것, 특히 구원과 [31] 필수적인 것들에 관해서는 더욱 그러하다는 것입니다. 그러나 우리는 저 소피스트들의 해로운 말, 즉 성경이 [32] 어둡고 모호하다는 말에 오래전부터 설득되어 왔기에, [33] 우리는 먼저 다른 모든 것을 증명해야 할 바로 그 우리의 첫 번째 원리(primum principium)를 증명해야만 합니다. 이는 철학자들에게는 [34] 부조리하고 불가능한 일로 보일 것입니다.
3. 학술 장치 번역 (Translation of the Apparatus)
- [WA 행 2] 에라스무스 『자유의지론』 인용문:
Diatribe: Rogantibus, quo nam argumento sciri possit, quae sit vera interpretatio scripturae, cum utrinque sint homines, respondent: iudicio spiritus.-> 『자유의지론』: 양측 모두 인간들인데, 어느 쪽이 참된 성경 해석인지 어떤 논증으로 알 수 있느냐고 묻는 자들에게, 그들은 ‘영의 판단’(iudicio spiritus)으로 안다고 대답한다.
- [WA 행 4] 편집자 주석:
1) Anspielung auf den Kampf wider die himmlischen Propheten.-> [1] ‘천상의 예언자들’에 대항한 투쟁에 대한 암시.
- [WA 행 19] 편집자 주석:
2) Oben S. 609.-> [2] 위 609쪽 참조.
- [WA 행 16] 성경 인용 출처: 1. Kor. 2, 15
- [WA 행 26] 성경 인용 출처: Tit. 1, 9
- [WA 행 28] 성경 인용 출처: 1. Thess. 5, 21
- [WA 행 30] 성경 인용 출처: 2. Petri 1, 19